Leki GLP-1 i GIP/GLP-1 a refluks, kamica żółciowa i ostre zapalenie trzustki

Skutki uboczne leków GLP-1 to jedno z najczęstszych pytań pacjentów, którzy rozważają farmakologiczne leczenie otyłości lub już je rozpoczęli. Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego należą do najczęstszych działań niepożądanych tej grupy leków. Większość z nich jest łagodna lub umiarkowana i pojawia się na początku terapii. Istnieją jednak również rzadsze powikłania, które wymagają uwagi – dotyczące pęcherzyka żółciowego, trzustki czy przygotowania do zabiegów.

Poniżej wyjaśniamy, co na ten temat mówią badania i aktualne komunikaty bezpieczeństwa oraz jak można zmniejszać ryzyko dolegliwości.

Czy leki GLP-1 i GIP/GLP-1 są bezpieczne?

Odpowiedź zawsze zależy od konkretnego pacjenta. O tym, czy leczenie jest właściwe, decyduje indywidualna ocena korzyści i ryzyka – uwzględniająca stan zdrowia, choroby współistniejące i przyjmowane leki.

Leki z tych grup zostały ocenione w dużych badaniach klinicznych. Jak każde leczenie, mają jednak swoje działania niepożądane i przeciwwskazania. Odpowiednia kwalifikacja, stopniowe zwiększanie dawki i regularna kontrola lekarska pomagają poprawić tolerancję terapii oraz odpowiednio wcześnie rozpoznawać możliwe powikłania.

Kwalifikacja do leczenia

Zanim lekarz zaproponuje leczenie farmakologiczne, ocenia:

  • wskazania do terapii i stopień zaawansowania choroby otyłościowej,
  • choroby współistniejące – m.in. cukrzycę, choroby przewodu pokarmowego, choroby trzustki i dróg żółciowych, choroby oczu,
  • przyjmowane leki, w tym leki przeciwcukrzycowe,
  • przebyte zapalenie trzustki i kamicę żółciową,
  • ciążę, karmienie piersią i plany dotyczące ciąży – leki z tych grup nie są stosowane w ciąży, a w przypadku planowania ciąży leczenie należy wcześniej omówić z lekarzem, zgodnie z charakterystyką danego preparatu.

Leczenie farmakologiczne jest jedną z możliwości, a nie postępowaniem dla każdego pacjenta z otyłością.

Jak działają leki z grupy GLP-1 i GIP/GLP-1?

W leczeniu otyłości stosuje się dwie grupy leków inkretynowych, czyli naśladujących hormony wydzielane przez jelita po posiłku:

  • agonistów receptora GLP-1 – działają na receptor dla glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1),
  • podwójnych agonistów receptorów GIP i GLP-1 – działają jednocześnie na receptor GLP-1 i receptor dla glukozozależnego peptydu insulinotropowego (GIP).

Do leków działających na receptor GLP-1 należy m.in. semaglutyd, natomiast tirzepatyd działa na dwa receptory: GIP i GLP-1. Nie wszystkie leki z tych grup są zarejestrowane do leczenia otyłości – część stosuje się przede wszystkim w cukrzycy typu 2. Poszczególne preparaty różnią się także profilem działań niepożądanych, dlatego wyników badań jednego leku nie należy przenosić automatycznie na całą grupę.

Najważniejsze efekty działania tych leków:

  • w mózgu – mniejsze uczucie głodu, szybsza i dłużej utrzymująca się sytość,
  • w trzustce – lepsza kontrola stężenia glukozy (wydzielanie insuliny zależne od poziomu cukru we krwi),
  • w żołądku i jelitach – wolniejsze opróżnianie żołądka i zmiana pracy przewodu pokarmowego,
  • w całym organizmie – redukcja masy ciała i poprawa parametrów metabolicznych.

Najczęstsze działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego

Do najczęstszych dolegliwości należą nudności, biegunka, zaparcia, wymioty, uczucie pełności, wzdęcia i dyskomfort w jamie brzusznej. Ich częstość zależy od konkretnego leku, dawki, etapu leczenia i indywidualnej wrażliwości pacjenta.

Przykładem są wyniki badania klinicznego SURMOUNT-1, w którym oceniano tirzepatyd u dorosłych z otyłością lub nadwagą bez cukrzycy. (Źródło: Jastreboff AM i wsp., N Engl J Med 2022 (SURMOUNT-1).

 

Kiedy objawy pojawiają się najczęściej?

Dolegliwości są zwykle najbardziej nasilone:

  • w pierwszych tygodniach leczenia,
  • w okresie zwiększania dawki – zwłaszcza gdy dawkę zwiększa się zbyt szybko,
  • u osób szczególnie wrażliwych na działanie leku.

U wielu pacjentów objawy słabną po ustabilizowaniu dawki. Dlatego dawkę zwiększa się stopniowo, zgodnie z charakterystyką produktu i tolerancją pacjenta. Wysoka dawka nie jest celem samym w sobie – celem jest skuteczne leczenie, które pacjent dobrze toleruje. Czasem lepszym rozwiązaniem jest dłuższe pozostanie na dotychczasowej dawce.

Zbyt szybkie zwiększanie dawki może nasilić nudności i wymioty, utrudnić jedzenie i picie, a w skrajnych przypadkach prowadzić do odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych i pogorszenia pracy nerek.

Czy działania niepożądane oznaczają konieczność przerwania leczenia?

Najczęściej nie. W badaniu SURMOUNT-1 leczenie tirzepatydem z powodu działań niepożądanych przerwało 4,3–7,1% uczestników (zależnie od dawki), wobec 2,6% w grupie placebo (Jastreboff i wsp., 2022). W badaniu SELECT, w którym semaglutyd w dawce 2,4 mg stosowano u osób z otyłością lub nadwagą i chorobą sercowo-naczyniową, odsetek ten wynosił 16,6% wobec 8,2% w grupie placebo – w tym z powodu dolegliwości żołądkowo-jelitowych 10,0% wobec 2,0% (Lincoff i wsp., 2023).

Wystąpienie objawu niepożądanego nie oznacza automatycznie konieczności zakończenia terapii. Nasilone lub utrzymujące się dolegliwości wymagają jednak indywidualnej oceny lekarza – może być potrzebna zmiana dawki, przerwa w leczeniu lub diagnostyka. Przerwanie leczenia może natomiast prowadzić do ponownego przyrostu masy ciała i stopniowej utraty części uzyskanych korzyści metabolicznych. Dlatego decyzję o zmianie lub zakończeniu terapii warto podejmować wspólnie z lekarzem.

Refluks, nudności i spowolnione opróżnianie żołądka

Dlaczego osoby z otyłością częściej mają refluks?

Choroba refluksowa przełyku, czyli cofanie się treści żołądkowej do przełyku, jest częstsza u osób z otyłością niezależnie od leczenia. Sprzyjają jej m.in. wyższe ciśnienie w jamie brzusznej, osłabienie naturalnej bariery między żołądkiem a przełykiem oraz częstsza przepuklina rozworu przełykowego. Tkanka tłuszczowa trzewna jest też aktywnym narządem, który wydziela substancje zapalne wpływające na pracę przewodu pokarmowego.

Czy leki GLP-1 mogą nasilać refluks?

U części pacjentów tak. Ponieważ leki te spowalniają opróżnianie żołądka, mogą nasilać zgagę, odbijanie, uczucie pełności i nudności.

W zależności od sytuacji lekarz może zmienić tempo zwiększania dawki, zalecić modyfikację diety, poszerzyć diagnostykę lub zmienić leczenie. Niekiedy rozważa się krótkotrwałe leczenie objawowe, np. lekiem poprawiającym motorykę przewodu pokarmowego (tzw. prokinetykiem). Jest to decyzja indywidualna, a nie standardowy sposób na kontynuowanie farmakoterapii – nie ma wystarczających dowodów, by stosować takie leczenie rutynowo.

Leki GLP-1 a kamica żółciowa

Ryzyko kamicy u osób z otyłością

Kamica żółciowa, czyli obecność złogów w pęcherzyku lub drogach żółciowych, jest częsta – w Europie może dotyczyć nawet 20% dorosłych. U osób z otyłością i cukrzycą ryzyko jest mniej więcej dwukrotnie wyższe, a w niektórych badaniach u osób z najwyższymi wartościami BMI – kilkukrotnie wyższe (Parra-Landazury i wsp., 2021). Częściej występuje także u osób z MASLD, czyli stłuszczeniową chorobą wątroby związaną z zaburzeniami metabolicznymi (Koller i wsp., 2012).

Przyczyną są m.in. insulinooporność, zaburzenia gospodarki lipidowej, większa zawartość cholesterolu w żółci, słabsza kurczliwość pęcherzyka i predyspozycje genetyczne. Kamica może więc istnieć jeszcze przed rozpoczęciem leczenia. Nie każdy przypadek rozpoznany w trakcie terapii jest skutkiem działania leku.

Szybka redukcja masy ciała zwiększa ryzyko

Przy szybkim chudnięciu do żółci trafia więcej cholesterolu, a pęcherzyk opróżnia się rzadziej. Sprzyja to powstawaniu złogów – niezależnie od metody odchudzania:

  • po 8–16 tygodniach diety niskokalorycznej nowe kamienie stwierdzano u ok. 10–12% osób,
  • po operacji pomostowania żołądka (bypass) – u ponad 30% w ciągu 12–18 miesięcy (Erlinger, 2000).

Wiele przypadków kamicy przebiega bezobjawowo. U części pacjentów pojawiają się jednak dolegliwości wymagające diagnostyki i leczenia.

W badaniach ryzyko zwiększały m.in. chudnięcie szybsze niż ok. 1,5 kg tygodniowo, utrata ponad 24% wyjściowej masy ciała, dieta bardzo niskokaloryczna i praktycznie beztłuszczowa, długie okresy nocnego postu oraz wysokie stężenie triglicerydów (Erlinger, 2000). Są to czynniki opisane w określonych grupach badanych, a nie uniwersalne granice bezpieczeństwa dla każdego pacjenta.

Co mówią badania o lekach GLP-1?

Najważniejszym źródłem jest metaanaliza 76 randomizowanych badań klinicznych z udziałem 103 371 pacjentów, opublikowana w 2022 roku w JAMA Internal Medicine (He i wsp.). Stosowanie agonistów receptora GLP-1 wiązało się w niej z wyższym ryzykiem chorób pęcherzyka i dróg żółciowych – łącznie, nie tylko samej kamicy.

Jak rozumieć te wyniki?

  • Ryzyko względne wzrosło o 37%. Ryzyko względne pokazuje, o ile częściej zdarzenie występowało u osób leczonych w porównaniu z nieleczonymi. Nie jest to prawdopodobieństwo zachorowania.
  • Ryzyko bezwzględne było niewielkie – średnio ok. 27 dodatkowych przypadków na 10 000 osób leczonych przez rok. To uśredniony wynik metaanalizy, a nie prognoza dla konkretnego pacjenta.
  • Ryzyko było wyraźniejsze przy wyższych dawkach, dłuższym leczeniu i stosowaniu leków w celu redukcji masy ciała.
  • Poszczególne leki różniły się między sobą – dla jednych wzrost ryzyka był istotny, dla innych niewielki lub nieistotny statystycznie.

Na indywidualne ryzyko wpływa więc rodzaj leku, dawka, czas terapii, tempo chudnięcia oraz czynniki obecne jeszcze przed leczeniem.

Czy przy kamicy można leczyć się farmakologicznie?

Sama obecność kamieni nie zawsze wyklucza leczenie otyłości. Przy kamicy bezobjawowej decyzję podejmuje się indywidualnie, oceniając korzyści i ryzyko. Kamica objawowa wymaga oceny lekarskiej, często także konsultacji chirurgicznej – przy nawracających dolegliwościach standardem jest zwykle usunięcie pęcherzyka żółciowego. Przy aktywnych dolegliwościach żółciowych nie należy rozpoczynać ani kontynuować farmakoterapii bez ponownej oceny lekarza.

Jak zmniejszać ryzyko kamicy?

  • Stopniowa, kontrolowana redukcja masy ciała zamiast bardzo szybkiego chudnięcia.
  • Dieta, która nie jest całkowicie beztłuszczowa – umiarkowana ilość tłuszczów nienasyconych (np. oliwa, orzechy, ryby) wspiera naturalne opróżnianie pęcherzyka.
  • Regularne posiłki, bez głodówek i skrajnie małych porcji.
  • Kontrola triglicerydów i pozostałych parametrów metabolicznych.

Czy leki GLP-1 mogą powodować zapalenie trzustki?

W tej kwestii warto oddzielić trzy sprawy.

1. Wyniki dużych badań klinicznych. W badaniach klinicznych nie wykazano jednoznacznego wzrostu ryzyka ostrego zapalenia trzustki (OZT) w badanych populacjach. Przykładowo w badaniu SELECT potwierdzone OZT wystąpiło u ok. 0,2% osób leczonych semaglutydem i 0,3% osób otrzymujących placebo (Lincoff i wsp., 2023).

2. Rzadkie, ale ciężkie przypadki. W ulotkach i charakterystykach produktów leczniczych zawierających semaglutyd i tirzepatyd ostre zapalenie trzustki jest wymienione jako działanie niepożądane występujące niezbyt często, czyli u 1 do 10 na 1000 osób leczonych. W styczniu 2026 roku brytyjska agencja leków (MHRA) wzmocniła ostrzeżenia dla wszystkich agonistów GLP-1 i GIP/GLP-1. Wśród zgłoszeń z wielu lat opisano rzadkie przypadki martwiczego i zakończonego zgonem zapalenia trzustki. Agencja ocenia ryzyko jako małe, ale wymagające czujności (MHRA, 2026).

3. Pacjent z przebytym zapaleniem trzustki. Przebyte OZT nie jest automatycznie przeciwwskazaniem dla każdego leku z tej grupy, ale nie oznacza też, że leczenie jest zawsze bezpieczne. Wymaga szczególnej ostrożności i ustalenia przyczyny wcześniejszego epizodu. Częstymi przyczynami OZT są m.in. kamica żółciowa, alkohol i bardzo wysokie triglicerydy.

Co robić, jeśli pojawi się silny ból brzucha?

Silny, uporczywy ból w nadbrzuszu, często promieniujący do pleców, zwłaszcza z nudnościami lub wymiotami, wymaga pilnej pomocy medycznej. Przy podejrzeniu zapalenia trzustki lek należy wstrzymać do czasu oceny lekarskiej. Jeśli zapalenie trzustki zostanie potwierdzone, leczenia tym lekiem nie wznawia się.

Podwyższona amylaza lub lipaza w wynikach

W trakcie leczenia obserwuje się czasem bezobjawowy wzrost aktywności enzymów trzustkowych (amylazy, lipazy). Sam taki wynik, bez dolegliwości i innych odchyleń, nie oznacza zapalenia trzustki – ale nie należy go ignorować. Wynik zawsze ocenia lekarz w odniesieniu do objawów i całego obrazu klinicznego.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Łagodne, przejściowe objawy. Niewielkie nudności, uczucie pełności czy przemijające zmiany rytmu wypróżnień, które stopniowo słabną i nie przeszkadzają w jedzeniu i piciu. Zwykle nie wymagają odstawienia leku – pomagają zmiany w sposobie odżywiania i obserwacja.

Kontakt z lekarzem przed kolejną dawką. Nudności narastające z dnia na dzień, nawracające wymioty, trudność z jedzeniem lub piciem, nasilony refluks, uporczywe zaparcia lub biegunka. Może być potrzebna zmiana dawki, przerwa w leczeniu lub diagnostyka. Takich objawów nie należy przeczekiwać.

Pilna pomoc medyczna – nie czekaj na planową wizytę:

  • silny, utrzymujący się ból brzucha, szczególnie promieniujący do pleców,
  • ból pod prawym łukiem żebrowym, zwłaszcza z gorączką lub dreszczami,
  • zażółcenie skóry lub białek oczu, ciemny mocz, jasny stolec,
  • uporczywe wymioty uniemożliwiające picie lub objawy odwodnienia: silne pragnienie, suchość w ustach, bardzo rzadkie oddawanie moczu, zawroty głowy, osłabienie,
  • rozdęcie brzucha z zatrzymaniem gazów i stolca,
  • nagłe pogorszenie lub utrata widzenia.

Jak ograniczyć działania niepożądane?

Najważniejsze zasady w jednym miejscu:

  • jedz mniejsze porcje i kończ posiłek przy pierwszym uczuciu sytości,
  • jedz powoli i dokładnie przeżuwaj,
  • pij odpowiednią ilość płynów, małymi porcjami w ciągu dnia,
  • unikaj bardzo tłustych, smażonych i ciężkostrawnych posiłków,
  • nie kładź się bezpośrednio po jedzeniu – ostatni posiłek najlepiej ok. 2–3 godziny przed snem,
  • dbaj o odpowiednią ilość białka i unikaj głodówek,
  • nie zmieniaj dawki samodzielnie,
  • skontaktuj się z lekarzem, gdy dolegliwości narastają lub nie ustępują.

Zalecenia dietetyczne należy dostosować do stanu zdrowia, chorób współistniejących i tolerancji leczenia – nie ma jednego schematu odpowiedniego dla każdego.

Leczenie otyłości w Arca Medica

W Arca Medica traktujemy otyłość jako chorobę przewlekłą. Leczenie zaczynamy od rozmowy i dokładnej oceny stanu zdrowia. Odpowiednie prowadzenie terapii może poprawić jej tolerancję i pozwala wcześnie rozpoznać ewentualne powikłania.

W ramach opieki:

  • kwalifikujemy do leczenia i oceniamy choroby współistniejące,
  • indywidualnie dobieramy sposób postępowania – leczenie farmakologiczne jest jedną z możliwości, nie rozwiązaniem dla każdego,
  • monitorujemy skuteczność i tolerancję leczenia,
  • wspieramy pacjenta w zmianie sposobu żywienia i aktywności oraz w utrzymaniu efektów w dłuższej perspektywie.

Leczeniem choroby otyłościowej zajmują się u nas m.in. lek. med. Magdalena Kostka – specjalista medycyny rodzinnej, certyfikowany lekarz leczenia otyłości (PTLO)

Jeśli rozważasz farmakologiczne leczenie otyłości lub masz trudności z tolerancją przyjmowanych leków, zapraszamy na konsultację w Arca Medica. Wspólnie ocenimy Twoją sytuację zdrowotną i ustalimy dalsze postępowanie.

📞 455 400 008 | 🌐 arcamedica.pl | 📍 ul. Klubowa 17, Bielsko-Biała

Najczęściej zadawane pytania

Czy nudności podczas stosowania leków GLP-1 są normalne?

Tak, to jedno z najczęstszych działań niepożądanych, zwykle łagodne i najsilniejsze na początku leczenia. Jeśli nudności narastają, skontaktuj się z lekarzem przed kolejną dawką.

Czy działania niepożądane mijają z czasem?

U wielu pacjentów słabną po ustabilizowaniu dawki, ale nie u wszystkich. Uporczywych objawów nie należy przeczekiwać.

Czy semaglutyd lub tirzepatyd mogą nasilać refluks?

U części pacjentów tak, ponieważ spowalniają opróżnianie żołądka. Uporczywy refluks wymaga konsultacji.

Czy leki GLP-1 powodują kamienie żółciowe?

Mogą zwiększać ryzyko chorób pęcherzyka i dróg żółciowych, zwłaszcza przy wyższych dawkach i szybkim chudnięciu. W liczbach bezwzględnych wzrost ryzyka jest niewielki.

Czy można stosować leki GLP-1 po zapaleniu trzustki?

To decyzja indywidualna, wymagająca szczególnej ostrożności i ustalenia przyczyny wcześniejszego epizodu.

Kiedy ból brzucha podczas leczenia wymaga pilnej konsultacji?

Gdy jest silny lub się utrzymuje, promieniuje do pleców albo towarzyszą mu wymioty, gorączka, żółtaczka lub zatrzymanie gazów i stolca. Nie przyjmuj wtedy kolejnej dawki i pilnie zgłoś się po pomoc.

Czy przed gastroskopią trzeba odstawić semaglutyd lub tirzepatyd?

Nie zawsze. Poinformuj o leczeniu lekarza kierującego, pracownię i anestezjologa – to oni zdecydują o przygotowaniu. Nie odstawiaj leku samodzielnie.


Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzję o rozpoczęciu, zmianie lub zakończeniu leczenia zawsze podejmuje lekarz. Stan wiedzy: listopad 2026 r.

Bibliografia

Badania kliniczne i metaanalizy

  1. Jastreboff AM i wsp. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity (SURMOUNT-1). N Engl J Med. 2022;387:205–216. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2206038
  2. Lincoff AM i wsp. Semaglutide and Cardiovascular Outcomes in Obesity without Diabetes (SELECT). N Engl J Med. 2023;389:2221–2232. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2307563
  3. He L i wsp. Association of Glucagon-Like Peptide-1 Receptor Agonist Use With Risk of Gallbladder and Biliary Diseases: A Systematic Review and Meta-analysis of Randomized Clinical Trials. JAMA Intern Med. 2022;182(5):513–519. https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2022.0338
  4. Nauck MA i wsp. Effects of Liraglutide Compared With Placebo on Events of Acute Gallbladder or Biliary Disease in Patients With Type 2 Diabetes at High Risk for Cardiovascular Events in the LEADER Randomized Trial. Diabetes Care. 2019;42(10):1912–1920. https://doi.org/10.2337/dc19-0415
  5. Sharma A i wsp. Role of Ursodeoxycholic Acid in the Prevention of Gallstones Formation in Bariatric Patients – a Systematic Review and Meta-Analysis of Randomised Trials. Obes Surg. 2023;33(12):4115–4124. https://doi.org/10.1007/s11695-023-06893-9

Kamica żółciowa i otyłość – prace przeglądowe

  1. Parra-Landazury NM, Cordova-Gallardo J, Méndez-Sánchez N. Obesity and Gallstones. Visc Med. 2021;37(5):394–402. https://doi.org/10.1159/000515545
  2. Erlinger S. Gallstones in obesity and weight loss. Eur J Gastroenterol Hepatol. 2000;12(12):1347–1352. https://doi.org/10.1097/00042737-200012120-00015
  3. Koller T i wsp. Cholelithiasis and markers of nonalcoholic fatty liver disease in patients with metabolic risk factors. Scand J Gastroenterol. 2012;47(2):197–203. https://doi.org/10.3109/00365521.2011.643481
  4. Kim JA, Yoo HJ. Exploring the Side Effects of GLP-1 Receptor Agonist: To Ensure Its Optimal Positioning. Diabetes Metab J. 2025;49(4):525–541. https://doi.org/10.4093/dmj.2025.0242

Zalecenia i komunikaty regulacyjne

  1. MHRA. GLP-1 receptor agonists and dual GLP-1/GIP receptor agonists: strengthened warnings on acute pancreatitis including necrotising and fatal cases. Drug Safety Update, 29.01.2026. https://www.gov.uk/drug-safety-update/glp-1-receptor-agonists-and-dual-glp-1-slash-gip-receptor-agonists-strengthened-warnings-on-acute-pancreatitis-including-necrotising-and-fatal-cases
  2. European Medicines Agency. PRAC concludes eye condition NAION is a very rare side effect of semaglutide medicines. 2025. https://www.ema.europa.eu/en/news/prac-concludes-eye-condition-naion-very-rare-side-effect-semaglutide-medicines-ozempic-rybelsus-wegovy
  3. U.S. Food and Drug Administration. FDA Requests Removal of Suicidal Behavior and Ideation Warning from Glucagon-Like Peptide-1 Receptor Agonist (GLP-1 RA) Medications. Drug Safety Communication, 13.01.2026. https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-communications/fda-requests-removal-suicidal-behavior-and-ideation-warning-glucagon-peptide-1-receptor-agonist-glp
  4. Kindel TL, Wang AY, Wadhwa A i wsp. Multisociety Clinical Practice Guidance for the Safe Use of Glucagon-like Peptide-1 Receptor Agonists in the Perioperative Period. Clin Gastroenterol Hepatol. 2024. https://doi.org/10.1016/j.cgh.2024.10.003